ADHD – poznawczo-behawioralna terapia osób dorosłych
Czym jest ADHD?
ADHD należy do zaburzeń neurorozwojowych, związane jest ze specyficznym wzorcem budowy i działania układu nerwowego. Charakteryzuje się trudnościami w utrzymaniu uwagi oraz nadmierną aktywnością i impulsywnością (tzw. objawy osiowe). Towarzyszą temu osłabiona regulacja emocji oraz zaburzenia czynności wykonawczych. To jakie objawy są dominujące i jakie jest ich nasilenie zależy od indywidualnych predyspozycji danej osoby oraz od etapu życia w którym aktualnie jest (wieku, sytuacji w jakiej w danym momencie się znajduje). Wyróżniamy trzy główne podtypy ADHD:
- podtyp z przewagą nieuwagi
- podtyp z przewagą impulsywności/nadruchliwości
- podtyp mieszany (w którym obserwujemy jednocześnie objawy obu powyższych podtypów).
Kogo dotyczy?
ADHD jest jednym z najczęściej obserwowanych wyzwań rozwojowych wśród dzieci i młodzieży. Diagnozę częściej stawia się u chłopców, u dziewcząt odmienna symptomatologia może skutkować brakiem właściwej diagnozy (wykazują mniej objawów nadmiernej aktywności lub impulsywności, częściej natomiast doświadczają trudności z utrzymywaniem uwagi). Nie jest prawdą, że z ADHD się wyrasta. ADHD jest rozpoznaniem na całe życie. U osób dorosłych częściej obserwuje się wewnętrzny niepokój, zniecierpliwienie czy nerwowość. Osoby te najczęściej zgłaszają się do poradni z powodu innego problemu niż ADHD. Powodem ich zgłoszenia jest na ogół obniżona samoocena, objawy depresji, zaburzenia lękowe lub uzależnienia. Problemy te mogą stanowić konsekwencje braku diagnozy i właściwego wsparcia na wcześniejszych etapach życia tych osób.
Diagnoza ADHD
Diagnoza ADHD jest diagnozą medycznąi ostateczne rozpoznanie stawia lekarz psychiatra.Współpracuje on często z psychologiem diagnostą, który przeprowadzaproces diagnostyczny
Terapia poznawczo-behawioralna dorosłych z ADHD
W związku z szerokim spektrum objawów wpływających na funkcjonowanie osób z ADHD w leczeniu stosowane są różne oddziaływania, od farmakoterapii po psychoterapię. Oddziaływania psychoterapeutyczne, poza nauką pacjenta właściwego rozpoznawania oraz reagowania i radzenia sobie z deficytami i objawami ADHD, pozwalają zapobiec narastaniu wtórnych konsekwencji, takich jak m.in. wspomniana niska samoocena, radzenie sobie ze stresem, uzależnienia.
Terapia poznawczo-behawioralna dysponuje, sprawdzonymi zarówno w badaniach naukowych, jak i w praktyce klinicznej, skutecznymi metodami pracy z pacjentami z ADHD.
Coraz częściej rozumie się ADHD nie w kontekście “zaburzenia”, ale specyficzności funkcjonowania w pracy, w relacjach (np. trudności z codzienną organizacją i planowaniem, prokrastynacja, impulsywne podejmowanie decyzji, problemy w związku). Terapia służy wypracowaniu strategii i umiejętności pozwalających radzić sobie pacjentom z objawami ADHD i problemami współwystępującymi, zmniejszając tym samym poziom niedopasowania i wspierając codzienne funkcjonowanie.
Poznawczy komponent terapii poznawczo-behawioralnej skupia się na myślach i przekonaniach, które mogą powodować nasilanie się objawów. Osoby z ADHD zazwyczaj żyją z poczuciem, że ich osiągniecia są niedostateczne i że doświadczają wielu porażek. Myśli typu „Nigdy mi się to nie uda” są źródłem nieprzyjemnych emocji, które utrudniają skuteczne wykonanie zadania. Terapia służy temu, aby myślenie stało się pomocne, co w dłuższej perspektywie służy bardziej adaptacyjnym, realistycznym przekonaniom o sobie, o świecie, o innych.
Behawioralny komponent terapii poznawczo-behawioralnej służy wychwyceniu nieadaptacyjnych zachowań, które mogą powodować nasilenie objawów ADHD (np. unikanie tego co nie jest interesujące pomimo, że powinno się to zrobić) i zastąpieniu ich zachowaniami bardziej skutecznymi (np. doprowadzanie do końca nudnego zadania).
Kluczem do trwałej zmiany jest aktywna współpraca pacjenta w celu opanowania określonych umiejętności i utrwalenia poznanych strategii.
W trakcie terapii niezwykle ważne jest, by rozpoznać również mocne strony i zasoby pacjenta i wspólnie z nim pracować nad ich dalszym rozwijaniem, zamiast skupiać się jedynie na deficytach i trudnościach. Mimo różnych wyzwań, jakie niesie ADHD, może być ono zasobem.
Tekst: Ewa Korol-Kozak psycholog, psychoterapeuta poznawczo-behawioralny w trakcie certyfikacji